लेखिका: करिना शाह | badlapur.co.in साठी विशेष वार्तांकन
अंबरनाथ –
अंबरनाथ एमआयडीसीच्या आनंदनगर परिसरातील एक गंभीर पर्यावरणीय समस्या समोर आली असून, या परिसरात सध्या सुमारे १३ कारखाने सँडब्लास्टिंग व गॅल्वनायझेशनसारख्या प्रक्रियांमध्ये कार्यरत आहेत. या प्रक्रियांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांमुळे नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले असून, परिसरात मोठ्या प्रमाणावर प्रदूषण होत असल्याचा आरोप स्थानिक नागरिक व राजकीय नेत्यांकडून करण्यात येत आहे.
या संदर्भात शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे उपशहर प्रमुख गणेश घोणे यांनी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडे (MPCB) अधिकृत तक्रार दाखल केली असून, संबंधित कारखान्यांवर त्वरित चौकशी करून कठोर कारवाई करण्यात यावी, अशी मागणी त्यांनी केली आहे. कारवाई न झाल्यास शिवसेनेतर्फे तीव्र आंदोलन छेडण्यात येईल, असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.
काय आहे समस्या?
सँडब्लास्टिंग प्रक्रियेमध्ये शिसे (Lead), पेट (Paint dust) व सिलिका सारख्या अत्यंत विषारी पदार्थांचा वापर होतो. या प्रक्रियेमध्ये सिलिका वाळूचा वापर केल्यामुळे सिलिकोसिस हा गंभीर फुफ्फुसांचा आजार होऊ शकतो, जो दीर्घकालीन व प्राणघातक ठरतो. तसेच, फुफ्फुसांचे कर्करोग व श्वसनाशी संबंधित विविध आजार यामुळे वाढत असल्याचे वैद्यकीय अहवाल दर्शवतात.
या कारखान्यांमध्ये सँडब्लास्टिंग उघड्यावर म्हणजेच कोणत्याही सुरक्षात्मक झाकणाशिवाय केले जाते. परिणामी, हवेमध्ये धूळ व रासायनिक कण विखुरले जातात. हे कण श्वासोच्छ्वासाच्या माध्यमातून मानवाच्या शरीरात प्रवेश करतात. यामुळे स्थानिक नागरिकांना डोळ्यांचे इन्फेक्शन, त्वचेचे आजार, तसेच श्वसनाचे गंभीर त्रास सुरू झाले आहेत.
गॅल्वनायझेशन प्रक्रियेमध्ये वापरले जाणारे क्रोमियम हे देखील एक विषारी रसायन असून, ते पर्यावरणासाठी आणि मानवासाठी अतिशय घातक आहे. क्रोमियमयुक्त सांडपाणी व धूर हवेत मिसळल्याने परिसराचे हवामान, जलस्त्रोत आणि मातीचे रसायनिक संतुलन बिघडत आहे.
कायद्यानुसार प्रतिबंध असूनही सुरू आहे अनधिकृत व्यवसाय
जगभरातील अनेक देशांमध्ये सँडब्लास्टिंगवर कठोर बंदी आहे. त्याऐवजी सुरक्षित पर्यायांची अंमलबजावणी करण्यात आली आहे. मात्र अंबरनाथ एमआयडीसीतील आनंदनगर भागात हे उद्योग पूर्णपणे अनधिकृतपणे सुरू असून, कोणतीही परवाने, नियम किंवा सुरक्षा उपाय न पाळता कामकाज केले जात आहे. हे सर्व कारखाने स्थानिक प्रशासनाच्या आणि MPCB च्या दुर्लक्षामुळे बिनधास्तपणे कार्यरत आहेत, असा आरोपही घोणे यांनी केला आहे.
शिवसेनेचा आंदोलनाचा इशारा
या प्रदूषणामुळे परिसरातील नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले असून, अनेकांनी या संदर्भात तक्रारी केल्या आहेत. मात्र, प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि MIDC प्रशासनाने याकडे गांभीर्याने लक्ष दिलेले नाही. त्यामुळे गणेश घोणे यांनी MPCB कडे थेट तक्रार करून कारवाईची मागणी केली आहे.
गणेश घोणे म्हणाले, “जर लवकरात लवकर MPCB ने संबंधित कारखान्यांवर कारवाई केली नाही, तर शिवसेनेतर्फे जोरदार आंदोलन छेडले जाईल. यासाठी MPCB पूर्णपणे जबाबदार राहील. या रासायनिक प्रदूषणामुळे नागरिकांचे आरोग्यच नव्हे तर पर्यावरणाची हानी होणार आहे, याला आम्ही कधीच संमती देणार नाही.”
नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण
या प्रक्रियांमुळे निर्माण होणाऱ्या धूळकणांमुळे आजूबाजूच्या घरांमध्ये धूळ साचत असून, लहान मुलं, वृद्ध व्यक्ती व आजारी लोकांमध्ये त्रास वाढल्याचे नागरिक सांगतात. रस्त्यांवरून चालताना सुद्धा डोळ्यांत चुरचुर, श्वास घेण्यास अडचण व त्वचेची आग होण्याचे अनुभव अनेकांनी सांगितले आहेत.
प्रशासनाचे उत्तर अपेक्षित
या गंभीर परिस्थितीकडे प्रशासन आणि प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने लक्ष घालणे आवश्यक आहे. कारखान्यांची तपासणी, आवश्यक परवाने तपासणे, पर्यावरणीय प्रभाव अहवाल मागवणे आणि सुरक्षित तंत्रज्ञानाचा वापर बंधनकारक करणे गरजेचे आहे. केवळ आर्थिक लाभाच्या दृष्टिकोनातून नागरिकांच्या आरोग्याशी आणि पर्यावरणाशी खेळ करणे हा गंभीर गुन्हा ठरतो.
निष्कर्ष
अंबरनाथ एमआयडीसीतील आनंदनगर परिसर हे औद्योगिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचे ठिकाण असले तरी, तेथील औद्योगिक धोरणामध्ये सुरक्षितता, पर्यावरणीय जागरूकता व कायद्याचे पालन हे तत्त्वतः आवश्यक आहे. नागरिकांचा आरोग्याचा आणि पर्यावरणाचा प्रश्न दुर्लक्षित करणे सरकार व प्रशासनासाठीही घातक ठरू शकते. येत्या काळात MPCB व MIDC ने योग्य ती पावले उचलून प्रदूषण रोखण्यासाठी ठोस कारवाई करावी, हीच नागरिकांची आणि शिवसेनेची स्पष्ट मागणी आहे.
